fbpx

Whiskypedia

WhiskypediaVol aanvallen of nippen?

Hoe drink je je whisky het best? Het drinken van whisky is een ervaring die al je zintuigen prikkelt. Ga er dus even goed voor zitten, want wil je alle geuren en smaken goed tot je nemen, dan moet je vooral niet je whisky snel naar binnen gooien!

Meerdere whisky’s op een avond

Ben je van plan om meerdere whisky’s op de avond te drinken? Zorg dan dat je de whisky’s goed opbouwt. Begin zeker niet met een rokerige whisky als de andere whisky zacht is. Dan proef je de subtiele smaken niet meer. Heb je whisky’s met verschillende alcoholpercentages? Begin dan met de lichtere; de alcohol zorgt ervoor dat je smaakpapillen worden verdoofd. Tot slot kan het raadzaam zijn om met een jonge whisky te beginnen. Jongere whisky’s zijn doorgaans minder complex ten opzichte van de oudere whisky’s en zo kunnen je smaakpapillen wennen aan de opbouw. 

Een grote aanrader bij het drinken van meerdere whisky’s op een avond is het drinken van water naast je whisky. Zo kun je de smaken tussen de whisky’s weer wat neutraliseren en het helpt natuurlijk ook tegen een kater de volgende dag ;-).

Geuren

Als je de whisky hebt ingeschonken, neem dan niet gelijk een slok! We gaan eerst de neus laten wennen aan de alcohol en probeer te ontdekken welke aroma’s je kunt herkennen. Wat ruik je? Je zult merken dat dit bijdraagt aan de smaakbeleving van je whisky.

Laat de whisky eerst even ademen, als je na het inschenken direct gaat ruiken zul je alleen alcohol ruiken. Laat de verse alcoholdampen eerst vertrekken uit je glas. Snuif in eerste instantie wat voorzichtig boven je glas en breng je glas steeds dichter naar je neus om aan de alcohol te wennen en de aroma’s vrij te laten komen. Wals rustig je whisky door het glas tussen het ruiken door, zo komen de aroma’s nog beter vrij.

Het proeven

Wanneer je neus gewend is aan de whisky kan je vervolgens een klein eerste slokje nemen. Je zult merken dat je in sommige gevallen de alcohol nog vindt overheersen, maar dat is bij de tweede en derde slok al een stuk minder. Probeer de whisky in je mond te houden om zo te ontdekken welke smaken je kunt herkennen. Slik deze vooral niet direct door! Een bekende whiskykenner Richard Patterson heeft hier een mooie regel voor bedacht: de leeftijd van de whisky staat gelijk aan het aantal secondes dat je de whisky in je mond houdt. 

Dan hebben we nog een laatste facet; de afdronk. Je zult merken dat er bepaalde smaken pas naar voren komen als je de whisky doorslikt. Verder kan het zijn dat de smaken heel kort, maar ook heel lang blijven hangen. Probeer dan ook te genieten van de afdronk en neem niet direct nog een slokje. Na het doorslikken kan de smaak in je mond nog steeds veranderen zodat je nieuwe aroma’s ontdekt. Het is dus echt een ware ontdekkingsreis naar geuren en smaken waar je even voor moet gaan zitten.

Raak ook niet in de stress als je bepaalde smaaknotities die op de fles staan niet kunt achterhalen. Het kan ook zijn dat je medeproever hele andere geuren en smaken uit een whisky haalt. Iedereen ervaart zijn whisky anders. Niet is zo persoonlijk als een glas whisky!

Water of ijs toevoegen?

Sommige whiskydrinkers gruwen er van, anderen raden het je juist aan!

Water toevoegen aan je whisky kan een heel gunstig effect hebben op je whisky. Een whisky waarbij je in eerste instantie niet heel veel smaken en geuren kunt ontdekken, kan helemaal open trekken bij een druppeltje water. Het toevoegen van water zorgt ervoor dat je whisky iets verdunt wordt, waardoor de alcohol wat meer naar de achtergrond gedrukt wordt. Je tong wordt zo minder verdoofd zodat je de subtielere smaken beter herkend. 

Het effect van ijs is weer anders. Doordat je whisky afgekoeld wordt door het ijs, kun je minder goed de smaken herkennen. Wel heeft het ijs invloed op de alcohol, want deze wordt naar achteren gedrukt. Het ijs zorgt er dus voor dat de alcohol zachter wordt, maar ook de smaak minder sterk wordt. Volgens vele pure whiskydrinkers dus een doodzonde!

Hopelijk heb je wat aan deze tips, maar uiteindelijk geldt: je drinkt het beste je whisky zoals jij dat lekker vindt. Dus experimenteer met verschillende drinkwijzes en geniet!

Het etiket

Het etiket van de fles whisky bevat waardevolle informatie. En vergeet het omhulsel (de koker/doos) waar de fles inzit niet!

Natuurlijk komt ook marketing om te hoek kijken bij de aankleding van de fles. De uitstraling bepaalt immers de aandacht dat het krijgt en hoe het merk zichzelf in de markt zet. Welke informatie kun je vinden op een etiket?

Allereerst valt de (merk)naam van de whisky je vaak als eerste op. Vaak wordt de naam van de distilleerderij gebruikt als het gaat om single malt whisky’s. Is het een blend? Dan zie je de merknaam.

Ook de regio of plaats van herkomst kun je terugvinden op het etiket. Bij Schotse single malts is het zelfs verplicht om de regio te vermelden. Vaak kun je aan de hand van de regio bepalen wat de smaak van de whisky zal zijn.

Wat je verder vaak prominent op de fles ziet staan is de leeftijd. Dit cijfer refereert naar de jongste whisky die in de fles zit. Als er geen leeftijd op de fles staat dan is dit een NAS whisky. NAS staat voor Non Age Statement, oftewel, er is geen verklaring gegeven over de leeftijd. Het hangt dan af van het type whisky hoe lang de whisky op vat heeft gelegen.

Er is ook informatie dat volgens de wet verplicht op het etiket moet staan: de inhoud van de fles en het alcoholpercentage.

Waarom zijn de vaten zo belangrijk bij whisky?

Pak de achtergrondinformatie van Red Warrior, de fles of de verpakking van een whisky er eens bij. Hier kun je teruglezen op welk type vat de whisky heeft gerijpt en zie je dat er veel verschillende typen vaten zijn. Van Bourbon-, Sherry- tot rode wijnvaten en van Amerikaans, Europees of Japans eikenhout. Maar waarom is dit zo belangrijk? Dat heeft meerdere redenen:

Het vat geeft ten eerste de kleur aan de whisky. Als de drank is gedistilleerd is de ‘spirit’ nog kleurloos. De kleur wordt gegeven door het hout van het vat. 

Ten tweede wordt er smaak afgegeven van het hout aan de ‘spirit’.  Hierbij speelt de houtsoort van het vat een grote rol. Een vat van Europees eikenhout geeft bijvoorbeeld andere aroma’s af dan een Amerikaans eikenhout vat. De smaken worden gevormd door chemische reacties. Sommige reacties duren wel 20 jaar! Daarom moet een whisky soms lang liggen om een bepaalde smaak te creëren. 

Ten derde kan het zijn dat het hout is beïnvloed door de eerdere vulling die erin heeft gezeten. Zo zul je zien dat whisky die van Sherryvaten afkomt donkerder van kleur is en smaken afgeeft van rozijnen en rood fruit. Tegenwoordig is het populair om whisky te ‘finishen’ in een vat van Sherry, Bourbon, wijn of zelfs bier. Dit houdt in dat de whisky nog voor een periode rijpt op een ander type vat waar het initieel op heeft gelegen.

De leeftijd van het vat speelt ook nog een rol. Als het hout nog jong is, geeft het hout meer smaak af. 

Tot slot speelt de grootte van het vat nog een rol. Er zijn vaten van 40 liter, maar ook van 650 liter! Hoe kleiner het vat, hoe intensiever het contact tussen de whisky en het hout. Dus hoe sneller de kenmerkende smaak van het vat in de whisky trekt.

Wat betekent de leeftijd die op een whisky staat?

Is een 18-jarige whisky nu echt 18 jaar oud? En als er geen leeftijd op staat, hoe oud is de whisky dan?

De leeftijd die vermeld wordt op een fles whisky, staat voor de jongste whisky die in die fles zit. Over het algemeen is een fles whisky een blend (mix) van whisky’s uit verschillende vaten, ook als deze uit dezelfde distilleerderij komen.

Staat er ’18 jaar’ op een fles? Dit betekent dus dat de jongste whisky die in die fles zit, 18 jaar oud is. Het kan dus ook zijn dat er 40-jarige whisky in zit. Sterker nog, als er slechts 1 druppel 18-jarige whisky zit in een botteling van alleen maar 40 jaar oude whisky, dan moet er 18 jaar op komen te staan. 

Hoe zit dit dan als er geen leeftijd op de fles staat? 

Als er geen leeftijd op de fles staat dan is dit een NAS whisky. NAS staat voor Non Age Statement, oftewel, er is geen verklaring gegeven over de leeftijd. Het hangt dan af van het type whisky hoe lang de whisky op vat heeft gelegen.

De hardwerkende whiskyarbeider

Wat heeft een aap met whisky te maken? Daarvoor moeten we terug in de tijd. Tijdens het mouten moet de gerst om de 6 uur omgedraaid worden om te drogen. Traditioneel werd dit met een houten schep gedaan. Door dit zware werk, waarbij je steeds je schouders draait, kreeg men last van spieren in de schouders. Deze blessure heeft de naam ‘monkey shoulder’ gekregen. Monkey Shoulder is een vorm van artose.

Later is er een whisky naar vernoemd; eerbetoon aan de Schotse hardwerkende arbeiders die het mout keerden in vroegere dagen.

Hoe wordt whisky gemaakt?

Bekijk een afbeelding over het productieproces van whisky

Whisky: een alchemie tussen de verschillende ingrediënten. Een puur natuurproduct!

Voor het maken van whisky heb je een vaak een lange adem nodig. Whisky mag officieel ‘whisky’ heetten als het minimaal 3 jaar en 1 dag op een vat heeft gelegen. Maar doorgaans liggen de whisky’s veel langer in het vat.

Ingrediënten

Whisky bestaat uit drie ingrediënten: granen, water en gist.

Granen
De keuze van de gerst is de basis van een single malt. De gerst kan door de distilleerderij zelf gekozen worden, maar veelal vertrouwen ze op de moutfabrieken. De gerst wordt in deze fabrieken volgens nauwkeurige specificaties gemout, waardoor de kwaliteit gelijk blijft.

Je kunt ook whisky maken van mais (zoals bourbon), van tarwe, van rogge (Rye) van boekweit of van haver.

Water
Water is een essentieel onderdeel van de whisky! Het wordt in verschillende productiefasen gebruikt: tijdens het mouten, bij het distilleren en het bottelen. Naar schattig heb je gemiddeld 10 liter water en 1,4 kilo gerst nodig om een fles single malt te maken! Niet voor niets pronken (sommige) distilleerderijen met het water dat zij gebruiken.

Gist
Gist moet de aroma’s van de whisky verrijken: het is het magische ingrediënt waar distilleerderijen vaak niets over prijs geven.

De productiefasen

Mouten
Tijdens het mouten wordt het zetmeel uit de gerst gehaald. Dit gebeurt in vier stappen: van weken tot drogen. Tijdens het drogen kan de mout geturfd worden. Veel distilleerderijen doen dit proces niet zelf, zij kopen de gemoute gerst van een moutfabriek.

Live action Brouwen
De mout wordt gemalen tot meel (grist) en daarna in grote ketels gemengd met warm water. Er ontstaat een dik beslag.

Gisten
Het dikke beslag wordt gemengd met gis en aan de kook gebracht.Tijdens dit proces verandert de gist de suikers in alcohol. Dit creëert een substantie genaamd ‘wash’. Wash heeft nog een laag alcoholpercentage.

Distilleren
De wash wordt in een alambiek gedaan en aan de kook gebracht waardoor de alcohol verdampt. Deze damp wordt vervolgens meteen gekoeld waardoor het weer vloeibaar wordt: het distillaat is verkregen.

Op vat tappen
Het distillaat kan nu het vat in. De keuze van het vat zijn bepalend voor de toekomst van de whisky.

Rijpen
De komt de langste fase van het productieproces: het rijpen. De complexiteit van de whisky zal bepaalt worden door de rijpingstijd, de klimatologische omstandigheden en de geografische liggen van het pakhuis. Soms wordt de whisky aan het einde van de rijpingstijd overgetapt op een ander soort vat.

Bottelen
Dit is de laatste fase in het productieproces. Aan het einde van het rijpingsproces bevat de whisky ongeveer 64% alcohol. Dit percentage wordt verlaagd door er water aan toe te voegen. Staat er ‘cask strength‘ op je whisky? Dan is er geen water toegevoegd en drink je whisky die rechtstreeks uit het vat komt.

Welke regio’s zijn er in Schotland en waarom wordt dit onderscheid gemaakt? 

In Schotland worden over het algemeen 6 regio’s van elkaar onderscheiden:

  • Lowland;
  • Highland;
  • Speyside;
  • Islay;
  • Campbeltown;
  • Islands.

De regio kan je een hoop vertellen over de smaak van de whisky. Al was dit vroeger vaker het geval dan tegenwoordig. Het is allang al niet meer zo dat de rokerige whisky’s alleen van Islay komen of de zoetige whisky’s vanuit de Speyside. Maar omdat het klimaat een belangrijke invloed heeft op de Whisky kun je toch wel een onderscheid maken. Hieronder een voorbeeld van de smaken die kenmerkend zijn voor de regio:

Lowland
De Lowland regio behoorde voorheen tot één van de grootst producerende whiskyregio’s van Schotland. Vandaag de dag zijn er slechts een handvol distilleerderijen over. De bekendste is waarschijnlijk Auchentoshan.

Whisky’s vanuit de Lowland-regio staan bekend om de zachte elegante whisky’s met kenmerken van gras, honing, room, gember, toffee, toast en kaneel. De meeste Lowland whisky’s eindigen echter niet als een single malt botteling, maar in een blend.

Highland

De Highland regio beslaat het grootste gedeelte van Schotland en is goed voor ongeveer 25% van de Schotse whisky productie. Omdat het qua oppervlakte de grootste regio is ten opzichte van de andere whiskyregio’s, kent de Highland-whisky ook de grootste variatie in smaak. Op dit moment zijn er meer dan 40 verschillende distilleerderijen en de smaken lopen uiteen van krachtig en kruidig tot zacht en bloemig. De kenmerkende smaken zijn vaak mout, eiken en gedroogd fruit.

Een paar bekende Highland distilleerderijen zijn Glendronach, Glenmorangie, Dalwhinnie en Tullibardine.

Speyside

Ongeveer de helft van de bestaande distilleerderijen komen uit de Speyside. De Speyside is eigenlijk een subregio van de Highlands, maar omdat er zoveel distilleerderijen vandaan komen met een zeer kenmerkend karakter wordt deze regio apart genoemd.

Whisky’s uit de Speyside zijn vaak licht en grassig of zoetig en rijk aan smaak. Fruit, kruidig, eik, mout, honing, vanille en nootmuskaat zijn bekende kenmerken van Speyside-whisky’s.

De bekendste Speyside distilleerderijen zijn Glenlivet, Macallan en Glenfiddich.

Islay

Dit kleine eilandje aan de westkust staat voor veel whiskyliefhebbers synoniem aan turfige of rokerige whisky’s en dat is niet onterecht! De turfgronden en de invloed van de zee worden ultiem benut voor de whiskyproductie.

Kenmerkende smaken die je terugvindt in Islay-whisky’s: Rook, zilt, zeewier, appel en medicinaal.

Ardbeg, Bruichladdich, Bowmore, Laphroaig en Lagavulin zijn bekende distilleerderijen die je op Islay kunt vinden.

Campbeltown

Met slechts 3 distilleerderijen is dit de kleinste whiskyregio. Vroeger stonden hier echter 34 distilleerderijen! Typische Campbeltown smaken: Zilt, rook, gedroogd fruit, vanille en toffee.

De overgebleven distilleerderijen op Campbeltown zijn Springbank, Glen Scotia en Glengyle.

Islands

De Islands is de laatste regio die vaak apart wordt genoemd. Door het ruige landschap omgeven door de zee, kenmerkt de whisky zich van de Islands door de rook en zilte zee accenten. 

Voorbeelden van bekende whisky’s van de Islands zijn Jura, Scapa en Talisker.

Wat bedoelt men met PPM?

PPM betekent Parts Per Million. Als men het heeft over PPM in combinatie met whisky, dan heeft men het over de turfwaardes in een whisky.

Turf geeft fenolen af. Fenolen zijn organische verbindingen die uit koolstof, waterstof en zuurstof bestaan en waarbij de koolstofatomen in een ring gerangschikt zijn. Kort gezegd aromatische chemische bestanddelen. Het aantal deeltjes fenolen per miljoen dat aangetroffen wordt in de mout, staat voor de turfigheid van de whisky.

Niet-geturfde whisky’s bevatten vaak minder dan 3 PPM, waar medium geturfde whisky’s 15 tot 30 PPM bevatten. Men spreekt over zwaar geturfde whisky’s indien deze meer dan 30 PPM bevatten.

De zwaarst geturfde whisky is de Octomore 6.3 van de distilleerderij Bruichladdich: 258 PPM. Mocht je deze ooit willen proberen in combinatie met andere whisky’s op een avond, zorg dan dat je deze als laatst neemt! De turfigheid van de whisky zorgt er namelijk voor dat je niet veel anders meer proeft.

Welke type whisky’s zijn er?

Whisky is eigenlijk een verzamelnaam voor een drank die veel varianten kent. Het belangrijkste kenmerk van whisky is dat whisky van een graansoort wordt gemaakt. Hieronder een opsomming van de diverse type whisky’s die er bestaan:

Single Malt

Malt staat voor gerst. Een whisky die gemaakt is van gerst en uit één en dezelfde distilleerderij komt, mag je een single malt noemen.

Blended whisky

Een blended whisky is eigenlijk een mix van verschillende whisky’s door elkaar. Dat kan een single malt zijn, maar het verschil komt voort uit de verschillende distilleerderijen waar de whisky vandaan komt en vaak ook het type product. Blended whisky’s zijn vaak single malt whisky’s aangevuld met graanwhisky.

Kortgezegd zijn blended whisky’s dus een mix van graan en malt whisky’s, afkomstig uit verschillende distilleerderijen.

Blended / Vatted malt

Nog een term met blended? Jazeker, het verschil tussen een blended/vatted malt en een blended whisky zit hem in de graansoorten die de whisky bevat. Indien de whisky van verschillende distilleerderijen afkomstig is en alleen gerst bevat, dan spreek je van een blended of vatted malt.

Scotch

Scotch moet zijn gedistilleerd in Schotland van gemoute gerst waarna andere granen toegevoegd mogen worden. Verder is de rijpingstijd van Scotch minimaal 3 jaar op eiken vaten.

De whisky moet minimaal 40% alcohol bevatten. 

Bourbon

Bourbon moet geproduceerd zijn in de VS, moet minstens 51% mais bevatten en minstens 2 jaar oud zijn.

Een andere belangrijke regel is dat bourbon moet rijpen op nieuwe gebrande fusten van Amerikaans eiken. 

Tennessee whiskey

Tennessee whisky lijkt erg op bourbon: het wordt geproduceerd in de VS, moet minimaal 51% mais bevatten en minstens 2 jaar oud zijn. Er zijn 2 grote verschillen ten opzichte van bourbon:
1. De whisky moet geproduceerd zijn in Tennessee en;
2. het distillaat moet gefilterd worden volgens het Lincoln County Process. Dit is een filteringsproces wat een aantal dagen duurt waarbij de whisky door een kolom wordt geleid van esdoornhoutskool. 

Rye

Rye whisky komt uit de Verenigde Staten of Canada. Beiden hebben andere definities van Rye whisky. In de VS, moet er minimaal 51% rogge in de whisky zitten. In Canada wordt een whisky al Rye whisky genoemd wanneer de whisky 31% rogge bevat.

Cask Strength

Een cask strength whisky is niet aangelengd met water na het bottelen. Cask strength whisky’s bevatten daarom altijd een hoger alcoholgehalte dan ‘reguliere’ whisky’s. 

Een whisky kan worden aangelengd met water om het alcoholpercentage te verlagen naar minimaal 40% en zo de subtiele smaken van de whisky terug te brengen.

Single barrel

Een single barrel whisky wordt gemaakt van 1 vat, precies zoals de naam aangeeft. De whisky is dus geen blend van verschillende typen vaten. Mocht je de specifieke whisky lekker vinden, noteer dan het vatnummer, want ‘dezelfde’ whisky met een ander vatnummer kan heel anders smaken!

Whisky of Whiskey?

Je schrijft ‘whisky’ als het product uit Schotland, Japan, Frankrijk en elders komt. Als de whisky uit Ierland of de Verenigde Staten komt, moet je ‘whiskey’ schrijven (en uitspreken).

De achtergrond hiervan ligt het verleden. In de 19e eeuw wisselde de kwaliteit van de Schotse whisky nogal, soms was die rampzalig. Om zich te onderscheiden en niet voor moonshiners (illegale stokers) aangezien te worden kwamen de Ieren op het idee, net voor ze hun product naar de Verenigde Staten exporteerden, een ‘e’ toe te voegen. Daarom wordt ‘whiskey’ nog steeds gebruikt voor in Ierland en de Verenigde Staten geproduceerde whisky’s. Maar let op, de term ‘whisky’ wordt algemeen erkend, maar zeg nooit van een Schot dat hij ‘whiskey’ maakt, als je tenminste niet meteen de deur uitgezet wilt worden ;-).